سلام کردن ــ ادب اسلامی
الهی انطقنی بالهدی و الهمنی التقوی.
در محضر مبارك خلبانان عزیز و همكارانشان هستیم بحث ما بحث برخوردهای اسلامی است میخواهیم ببینیم اسلام چقدر روی این عنایت دارد نام خدا سلام است اینكه به خدا سلام میگویند یعنی از هر عیب و نقصی دور است سالم است مخلوقات معمولاً میمیرند مریض میشوند بی پول میشوند به بن بست میرسند اما خداوند از این عیبها دور است.
سیمای سلام در قرآن و احادیث: سلام نشانه تسلیم است قرآن هم میفرماید «وَیُسَلِّمُوا تَسْلِیمًا» النساء/65 سلام نشانه حسن ظن است. حضرت رسول فرمان حمله داد مسلمانها هم حمله كردند شخصی كه از حمله باخبر شده بود اثاثیهاش را پشت كوهی گذاشت و آمد به مسلمانها سلام كرد اینها هم گفتند این حقه باز است زدند و او را كشتند پیغمبر فرمود همین كه سلام كرد نباید او را میكشتید «وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَیْكُمْ السَّلَامَ لَسْتَ مُؤْمِنًا» النساء/94 حق ندارید كسی كه سلام كرد او را بكشید ممكن است همان سلام چراغ سبزی باشد كه من در اختیار هستم من مكتب شما را قبول دارم گفتند آقا این آدم پولداری است میترسد كه پولهایش را ببریم آمد سلام كرد فرمود شما چه میدانید راست میگوید یا دروغ این سلام كلام مباركی است و كسی كه سلام كرد نباید او را بكشید.
سلام نشانه تواضع است، كسی كه سلام میكند كركره تكبرش را پائین میكشد سلام هماهنگی با خداوند و فرشتگان است چون فرشتهها هم میگویند «سَلَامٌ عَلَیْكُمْ بِمَا صَبَرْتُمْ» الرعد/24 و آیات قرآن زیادی داریم كه خدا چقدر سلام كرده است بر انبیاء و اولیاء، سلام فرهنگ خوبی است. سلام نشانه نجات از خطر است «ادْخُلُوهَا بِسَلَامٍ آمِنِینَ» الحجر/46 پشت سر سلام آمنین دارد یعنی در امان هستی.
سلام حتی پاسخ به یاوه گوهاست قرآن میفرماید آدمهای ساخته شده جوری هستند كه «وَإِذَا خَاطَبَهُمْ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا» الفرقان/63 تا یك كسی خواست به شما زخم زبان بزند شما سلام كنید با سلامتی برخورد كن، سلام نشانه بركت است چون قرآن درباره شب قدر میفرماید «لَیْلَةٍ مُبَارَكَةٍ» الدخان/3 شب مباركی است بعد در سوره قدر میفرماید «سَلَامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ» القدر/5 یعنی سلام رمز بركت است.
سلام اذن ورود است «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتًا غَیْرَ بُیُوتِكُمْ حَتَّى تَسْتَأْنِسُوا وَتُسَلِّمُوا عَلَى أَهْلِهَا» النور/27 خانه غیر خودتان حق ندارید بروید مگر اینكه سلام كنید و اگر جواب سلام را دادند یعنی بفرمائید تو و اگر جوابی نیامد یعنی نیا تو، سلام اعلام علاقه است وقتی كسی به كسی سلام میكند یعنی من تو را دوست دارم سلام كلید ارتباطات است سلام هم عبادت است هم ادب و هم دعا حدیث داریم كسی كه سلام كند نود و نه تا ثواب به او میدهد و كسی كه جواب میدهد یك ثواب، خداوند به پیغمبر میگوید به مسلمانها كه رسیدی «فَقُلْ سَلَامٌ عَلَیْكُمْ» الأنعام/54 سلام كن نگو من پیغمبر هستم آخر گاهی وقتها توی جامعه داریم كه میگوید آقا سلام از بنده است این یعنی چه؟ سلام از همه است، ما خیال میكنیم حتماً باید سرگرد به سرهنگ سلام كن نخیر اینطور نیست خود خدا به پیغمبر سلام میكند جبرئیل میآمد و سلام میرساند یكبار نازل شد و گفت كه خداوند به دخترت سلام رسانده است اینها عشق آفرین است.
من رفته بودم پیش امام به من فرمود شما توی شهرستانها كه میروید سلام من را به آموزشیارهای نهضت برسانید من هم كه میرفتم شهرستانها اینرا میگفتم اینها بال در میآوردند چون سلام از كوچك از بزرگ ممكن است از ترساش باشد ممكن است از ضعف او باشد هزار تا بو دارد اما بزرگی كه سلام میكند هیچ بوئی ندارد و مقام ایشان را نگرفته است.
حدیث داریم هر كس را دوست داری به او بگو كه دوستت دارم البته از این استفاده بد نشود كه هر كس به دختری رسید بگوید دوستت دارم در حد مجاز الان جامعه بنزینی است یك كبریت بزنی آتش میگیرد. امام فرمود همین كه مرد به خانمش بگوید دوستت دارم این كلمه هیچوقت از دل زن بیرون نمیرود حتی در سن پیری، چون جوانیها كه میگوید دوستت دارم اساس آن شهوت است اما در پیری دیگر شهوت نیست دوستی خالص است.
سلام ارزانترین هدیه است شما هر چه خواسته باشی بدهی خرج دارد پیغمبر دست كارگر را كه میبوسد تشوق كارگر هست پول هم نمیخواهد. حضرت امیر(علیه السلام) وقتی میرفت مهمانی شام را توی خانه میخورد بعد میرفت مهمانی میگفتند چرا همچین میكنی؟ میگفت اگر من گرسنه بروم مهمانی یك كمی هم برای این است كه برویم آنجا و شامی بخوریم من خانه غذا میخورم تا وقت میروم مهمانی فقط بخاطر جمال روی خودش بروم فقط بخاطر زیارت مومن بروم چیزی در نیتم جز خدا نباشد.
سلام احترام به شخصیت افراد است شما به یك بچه كه سلام میكنی بچه را به حساب میآوری داریم كه اگر حلم نداری خودت را به حلم دارها بزن، وقتی كوچك و بزرگ با هم نشستند كوچكها هم احساس میكنند كه بزرگ شدهاند اینكه میگویند رفیق دانشمند بگیر یعنی با افراد با ارزش نشستن ارزش شما را بالا میبرد و سفارش هم شده است كه با كسی كه از نظر كمالات از تو بالاتر است رفت و آمد كن.
سلام نشانه عفو است، شخصی از شما ناراحت است تا به شما میرسد میگوید سلام علیكم یعنی بر گذشتهها صلوات یعنی شتر دیدی ندیدی. سلام دعوت به خیر است به یك كسی بگویی آقا این كار را نكن میگوید به تو چه مگر تو فضول من هستی اما اگر گفتی سلام علیكم حال شما خوب است میشود این كار را نكنی او هم قبول میكند سلام طرف را نمك گیر میكند.
سلام ذكر خداست كسی كه هی سلام میكند مثل این است كه هی میگوید یا الله یا الله چون ذكر است ادخال سرور است كسی كه یك سلام میكند خدا یكی از گناهانش را میبخشد حدیث داریم كفاره گناهان است در قرآن شش مرتبه سلام بكار رفته است. یك سلام كه این همه بار روانی و اخلاقی و عاطفی و اجتماعی دارد از آن نگذریم. سلام را توی خانهها رواج بدهید هر كس توی خانه زودتر بیدار شد به بقیه سلام كند.
(إِنَّ الْبَخِیلَ مَنْ یَبْخَلُ بِالسَّلَامِ) الكافی ج 2 ص 645- بخیل واقعی كسی است كه در سلام كردن بخل بورزد پیغمبر فرمود اگر میخواهید بدانید كه بخل دارید یا ندارید ببینید راحت سلام میكنید یا نه، هر كس در سلام كردن سنگین است این متكبر است. (مِنَ التَّوَاضُعِ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَى مَنْ لَقِیتَ) الكافی ج 2 ص 646- امام علی(علیه السلام) فرمود اگر میخواهی ببینی تواضع داری ببین میتوانی به هر كسی سلام كنی؟ چون ما سلام كه میكنیم چون مدیر است چون رئیس است محاسبه میكنیم كدامها برای خداست؟ نمیدانم. یك سلام از روی محبت داریم و یك سلام از روی ترس است. شخصی توی پادگان میخواست با رضا شاه ملاقات كند گفتند رضا شاه از تو میپرسد چند سال داری؟ بگو بیست و دو میگوید چقدر است كه داری خدمت میكنی؟ بگو هجده ماه است بعد میگوید تو من را بیشتر دوست داری یا میهن بگو هر دو این هم اینها را نوشت و حفظ كرد رضا شاه كه آمد رفت جلو تا رضا شاه را دید ترسید گفت سن گفت قربان هجده ماه گفت چند وقت كه خدمت میكنی گفت قربان بیست و دو سال است به رضا شاه برخورد گفت احمق من را خر كردهای یا خودت را گفت قربان هر دو! اصولاً اگر كسی از كسی بترسد و ادب بدهد هیچ ارزش ندارد.
ما دو تا بله قربان توی قرآن داریم بله قربان از روی عشق «وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ» آل عمران/159 یا رسول الله دور تو پر میزنند چون تو را دوست دارند. یك بله قربان هم به فرعون میگفتند «فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ» الزخرف/54 فرعون مردم را كوچك میكرد مردم هم تحقیر شده بودند میگفتند بله قربان.
ما باید برویم به سمتی كه تمام آئین نامهها و تبصرهها را به عشق تبدیل كنیم صبح كه میدویم بگوئیم چون كار عبادت است میترسم كم بگذارم آئین نامه مال كشورهایی است كه در آن روح نیست. كسی كه درس نمیخواند چوب بالای سرش میگذارند كه باید بخوانی و امتحان بدهی كسی كه عاشق علم است میشود علامه امینی كه كتابی را میخواهد بخواند در تركیه و عراق و مصر نیست میگویند در هند است میرود آنجا میگویند نمیتوانی از اینجا بیرون ببری و كپی هم نمیتوانی بكنی فقط حق داری كه بنویسی این هم شروع میكند به نوشتن شش ماه روزی هجده ساعت مینویسند و وقتی بر میگردد میگویند هوای هند چطور بود میگوید نفهمیدم عاشق علم شده است. براساس عشق بود كه مردم جبههها پر كردند. ضعف ما در جامعه این است كه هنوز همه مردم عاشق نشدهاند به زور درس میخوانیم تا به بچه میگویند معلمات مریض شده است خوشحال میشود. ما هم كه نماز میخوانیم عاشق نماز نیستیم.
پیغمبر فرمود زیاد به مردم سلام كنید خداوند نظر لطف به شما قرار میدهد پیغمبر به علی(علیه السلام) فرمود سه چیز گناه شما را میبخشد یكی اینكه به هر كسی كه رسیدی سلام كنی یكی گرسنهها را غذا بدهی و یكی هم اینكه نماز شب بخوانی. روایت داریم با هر كسی كه میخواهی صحبت كنی اول سلام كن. حدیث داریم فرد به جمع سلام كند مدل بالا به مدل پائین سلام كند سواره به پیاده سلام كند. پولدار بر فقیر سلام كند گاهی سلام آنها متكبرانه است امام رضا(علیه السلام) هر كس بر پولدار سلام گرم كند و بر فقیر سلام سرد كند خداوند روز قیامت بر او غضب میكند. به پولدار و فقیر یك جور سلام كن بعنوان خودش كه یك انسان مسلمان است سلام كن به خودش سلام كن كه یك انسان و مسلمان است یعنی در سلام و محبتها عناوین را كنار بگذارید.
امام فرمود سفره كه میاندازید همه تاجرها را دعوت نكنید یا همه فقرا را دعوت نكنید چون میاید میبیند همه فقیر هستند میگوید پس یك كفاره یا نذری است یك جوری باشد كه شخصیت همه مردم محفوظ بماند. بلند سلام كنید و بلند جواب بدهید گاهی وقتها آدم سلام را نمیشنود داریم كه به شراب خوار سلام نكنید چون اگر بفهمد كه هیچ كس به او سلام نمیكند این خودش یك قوه بازدارنده است به ربا خوار سلام نكنید به ربا خوار سلام نكنید اینهایی كه شعر هرزه میگویند به آنها سلام نكنید. مرد به زن جوان سلام نكند پیغمبر به همه سلام میكرد امام علی به پیر زنها سلام میكرد گفتند رسول خدا به جوانها سلام میكرد حضرت امیر فرمود من میترسم به دخترهای جوان سلام كنم آنها جوابی به من بدهند كه من تكان بخورم بنابراین حضرت رسول سی سال از من بزرگتر این اشكالی ندارد اما من خودم جوان هستم و جوان به جوان سلام كند خوب نیست بعضیها میگویند بابا ما همه خانوادهمان پاك هستیم بابا چی میگوئی حضرت امیر میترسید سلام كند مسئله شهوت مسئله خطرناكی است. به مجسمه ساز سلام نكنید به كفار سلام نكنید اما اگر برای حسن روابط باشد اشكالی ندارد.